Automaat of handgeschakeld rijbewijs: wat past bij jou in 2026?
Code 78, kosten, slagingspercentage en overstappen: hieronder de eerlijke vergelijking met de cijfers van 2026 om de juiste keuze te maken.
Het verschil tussen automaat en handgeschakeld rijbewijs is de code op je rijbewijs. Doe je examen in een automaat, dan krijg je code 78 en mag je alleen automaten besturen. Examen in schakel = vol rijbewijs B, alles mag. Kosten zijn vergelijkbaar (€3.100-€3.320 in 2026): automaat-lessen zijn €2-€5 duurder per uur, maar je hebt gemiddeld 5 tot 10 lessen minder nodig. Slagingspercentage automaat ligt 2-5 procentpunt hoger. Code 78 vervalt nooit automatisch: voor overstap naar schakel moet je opnieuw praktijkexamen (€400-€700). Kies automaat als: je elektrisch wilt rijden, geen affiniteit met schakelen hebt, of faalangst speelt. Kies schakel als: je flexibel in elke auto wilt rijden, vaak in het buitenland of een oude auto verwacht.
De twee opties in één oogopslag
Beide leiden tot rijbewijs B. Het verschil zit in wat je daarna mag, en wat het traject ernaartoe kost.
Automaat
- Geen koppeling, geen schakelen. Alleen gas en rem, focus op verkeer
- Mag besturen: alle automaatauto's en alle elektrische auto's
- Niet besturen: handgeschakelde auto's (verboden + verzekering vervalt)
- Lessen: gemiddeld 30 tot 35 lessen
- Uurtarief lesauto: €52 tot €77
- Slagingspercentage: circa 52% landelijk
- Geldigheid: Europees, ook in andere EU-landen
Handgeschakeld
- Koppeling, gas en versnellingen. Meer techniek, meer mentale belasting in begin
- Mag besturen: alle voertuigen tot 3.500 kg, schakel én automaat
- Niet besturen: nvt (geen beperkingen)
- Lessen: gemiddeld 41 lessen (CBR 2025)
- Uurtarief lesauto: €50 tot €72
- Slagingspercentage: 49,6% landelijk
- Geldigheid: wereldwijd
Vergelijking op 10 punten
De officiële verschillen, gerangschikt naar wat in de praktijk telt. Cijfers zijn 2026 CBR-tarieven plus marktgemiddelden.
| Aspect | Automaat | Handgeschakeld |
|---|---|---|
| Code op rijbewijs | Code 78 | Geen code |
| Mag in schakelauto rijden | Nee | Ja |
| Mag in automaat rijden | Ja | Ja |
| Theorie-examen | €50,50 (identiek) | €50,50 (identiek) |
| Praktijkexamen | €143,50 (identiek) | €143,50 (identiek) |
| Gem. aantal lessen | 30-35 | 41 (CBR 2025) |
| Lesprijs per uur | €52-€77 | €50-€72 |
| Slagingspercentage 1e poging | ~52% | 49,6% |
| Totaalkosten 2026 | €2.700-€3.300 | €3.100-€3.320 |
| Achteraf overstappen | Mogelijk (€500-€700) | Niet nodig |
Welke past bij jou? Decision tree
Beantwoord de 5 vragen hieronder eerlijk. De optelsom van je antwoorden wijst je op de meest logische keuze.
Wat voor auto verwacht je de komende 5 jaar te rijden?
Heb je faalangst of moeite met multitasken?
Rij je vaak in het buitenland of werk gerelateerd?
Wil je tweedehands auto kopen, ook oudere modellen?
Bedrijfsauto of mogelijk autohuur in toekomst?
Tel jouw antwoorden: drie of meer "automaat" antwoorden? Dan past automaat het best bij jouw situatie. Drie of meer "schakel" antwoorden? Dan is handgeschakeld de slimme keuze, ondanks de extra lessen.
Echte kostenvoorbeelden 2026
Drie realistische scenario's. Berekend met CBR-tarieven 2026 en marktgemiddelde lesprijzen.
Scenario A: snelle leerling, automaat
= €1.680
€143,50
incl. theorie
Scenario B: gemiddelde leerling, schakel
= €2.542
€186
CBR-gemiddelde
Scenario C: ik twijfel, kies schakel met extra zekerheid
= €2.610
€287
route
Rijschool met automaat of schakel vinden
Op de kaart zie je per rijschool of ze automaat-lessen aanbieden. Filter op type, locatie en Google-rating om de juiste school te kiezen.
Open de zoektool →Achteraf overstappen van automaat naar schakel
Ben je gestart met automaat en wil je later toch schakelen? Dat kan, maar het kost geld en moeite. Het verbaast veel mensen dat code 78 nooit automatisch vervalt. Hieronder de officiële route.
Stappen voor overstap automaat naar schakel
- Schrijf je in bij een rijschool met schakelauto. Vraag een opschakel-proefles.
- Volg 6 tot 10 schakellessen. Je leert vooral koppeling, schakelmoment, hellingen en wegrijden. De rest van het verkeersgedeelte beheers je al.
- Vul een nieuwe Gezondheidsverklaring in (€46,90 via Mijn CBR). Het CBR beoordeelt of je medisch geschikt bent voor het schakelvoertuig.
- Doe een nieuw praktijkexamen in een schakelauto (€143,50). Theorie hoeft niet opnieuw.
- Slaag je? Vraag een nieuw rijbewijs aan bij de gemeente (€52,10 + pasfoto). Code 78 vervalt en je hebt een vol rijbewijs B.
Wat kost het totaal?
~€350-€650
examen
overstap
Deepdives in de cluster
Theorie is identiek voor automaat en schakel
Of je nu automaat of schakel kiest, het theorie-examen is hetzelfde. Onze online cursus heeft 96% slagingsgarantie, afgestemd op het CBR-examen 2026.
Start de cursus →Veelgestelde vragen automaat vs schakel
Wat is het verschil tussen een automaat en handgeschakeld rijbewijs?
Wat betekent code 78 op je rijbewijs?
Wordt code 78 na een aantal jaren automatisch verwijderd?
Is een automaat rijbewijs goedkoper dan een schakel rijbewijs?
Is het slagingspercentage bij automaat hoger?
Mag ik met code 78 in het buitenland rijden?
Hoe stap ik over van automaat naar schakel?
Verdwijnt het automaat-onderscheid in Nederland?
De keuze automaat of handgeschakeld bepaalt wat er na je examen op je rijbewijs staat. Examen je in een automaat dan krijg je code 78: je mag dan alleen automaten besturen, geen schakelauto's. Examen je in een schakelauto dan heb je een vol rijbewijs B zonder beperkingen. Code 78 vervalt nooit automatisch, ook niet na vijf of tien jaar. Wil je toch overstappen, dan kost dat gemiddeld €500 tot €700 aan extra lessen en een nieuw praktijkexamen. Kosten van het hele traject zijn vergelijkbaar (€3.100-€3.320 in 2026): automaat-lessen zijn iets duurder per uur (€52-€77 versus €50-€72) maar je hebt gemiddeld 5 tot 10 lessen minder nodig. Slagingspercentage automaat ligt 2-5 procentpunt hoger. Kies automaat als: je elektrisch wilt rijden, geen behoefte hebt aan oude tweedehands schakelauto's, of als faalangst speelt. Kies schakel als: je flexibel in elke auto wilt rijden, vaak buitenland rijdt of een bedrijfsauto verwacht. Theorie-examen en CBR-tarieven zijn voor beide types identiek (€50,50 theorie, €143,50 praktijk).
- CBR.nl: code 78 en overstappen automaat naar schakel
- Reglement Rijbewijzen, artikel 11 (automatische versnellingsbak)
- CBR-tarievenbesluit 2026 (theorie €50,50, praktijk €143,50)
- EU-richtlijn 2020/612 over rijbewijscoderingen
- CBR-onderzoek examenkandidaten mei 2025
- RVO: laadinfrastructuur Nederland 2025
